Dostałeś „aneks WIBORowy”? Uważaj

Po co banki wysyłają aneksy WIBOR?

Pod koniec 2022 roku banki zaczęły rozsyłać do klientów posiadających kredyty złotówkowe oparte o WIBOR specjalne aneksy. Miały one stanowić „plan awaryjny” na wypadek zaprzestania publikowania wskaźnika WIBOR – scenariusz, który zbliża się dużymi krokami, bo w 2025 roku jego rolę ma przejąć nowy wskaźnik WIRON. Podpisanie aneksu według banków zapewnić ma niezakłóconą kontynuację umowy niezależnie od przyszłych decyzji prawnych lub regulacyjnych. Jednak takie działania budzą spory niepokój wśród kredytobiorców, zwłaszcza w kontekście ewentualnych procesów sądowych dotyczących tzw. „odwiborowania” kredytu.

Kontrowersje i niepewność prawna

Pochodzące od banków aneksy nie są obowiązkowe i wiele instytucji nie wymaga ich natychmiastowego podpisania. W praktyce nie wszyscy kredytodawcy decydują się na ich wysyłkę. Z punktu widzenia polskiego prawa oraz przepisów unijnych (rozporządzenie BMR – Benchmark Regulation), banki są zobligowane do posiadania rozwiązań awaryjnych, ale niekoniecznie musi być to indywidualny aneks dla każdego klienta. Przekształcenia wskaźników referencyjnych mają charakter systemowy i można je wdrożyć aktem wykonawczym ministra finansów.

Czy warto podpisywać aneksy?

Eksperci doradzają ostrożność. Podpisywanie aneksów może wpłynąć na sytuację procesową kredytobiorców, którzy chcieliby w przyszłości podważać klauzule WIBOR w sądzie (sprawy takie już się w Polsce toczą). Akceptacja nowego wskaźnika lub innych kluczowych warunków załączonych do aneksu może być przez sądy interpretowana jako zgoda na warunki narzucone przez bank, co potencjalnie ograniczy możliwość skutecznego dochodzenia roszczeń lub „odwiborowania” kredytu.

Wielu prawników rekomenduje indywidualną analizę każdego aneksu oraz konsultację z fachowcem zanim podejmie się decyzję o jego podpisaniu. Brak podpisania aneksu nie zmienia sposobu funkcjonowania już zawartej umowy ani nie skutkuje natychmiastową zmianą sposobu naliczania odsetek – kluczowe regulacje zostaną wprowadzone odgórnie decyzją ministra finansów.

Zarzuty wobec WIBOR

WIBOR znalazł się pod ostrzałem ze strony prawników, ekonomistów, NIK, a także części sądów. Główne zarzuty dotyczą nieprzejrzystego sposobu ustalania wskaźnika, opartego na deklaracjach banków, co teoretycznie umożliwia manipulacje i nie spełnia unijnych wymogów reprezentatywności i rynkowości. Klienci skarżą się także na nietransparentny język umów, utrudniający zrozumienie mechanizmu zmiennego oprocentowania. Procesy „wiborowe” już trwają ale nie mają na razie mocy porównywalnej ze sprawami „frankowymi”.

WIBOR a przyszłe zmiany

Rząd i regulatorzy przygotowują się do wprowadzenia nowego wskaźnika – WIRON – który ma być oparty na rzeczywistych transakcjach. Jest to odpowiedź na ogólnounijny standard mający poprawić stabilność i przejrzystość rynku kredytowego w Polsce. Zgodnie z przewidywaniami, sam proces przejścia na nowy wskaźnik nie powinien obciążyć klientów dodatkowymi formalnościami – decyzje legislacyjne umożliwią automatyczne wdrożenie zmian bez potrzeby masowego podpisywania aneksów.

Podsumowanie

Podpisywanie aneksów WIBOR jest źródłem licznych kontrowersji, braku jednoznacznych wytycznych oraz obaw dotyczących skutków prawnych dla kredytobiorców. Każdorazowo należy dokładnie analizować propozycję banku i – szczególnie w razie zamiaru podjęcia kroków prawnych przeciwko klauzulom WIBOR – konsultować się z prawnikiem specjalizującym się w sporach na tym polu. W przypadku potrzeby Agencja Plejada Nieruchomości zapewni pomoc sprawdzonych fachowców, tak od strony kredytowej jak i prawnej.